Tuổi trẻ phạm tội: Do giáo dục yếu kém ?

Xu hướng trẻ hóa ở những kẻ phạm tội

Các vụ đâm chém, cướp giật, cưỡng hiếp... mà thủ phạm  đứng trước vành móng ngựa là những gương mặt "búng ra sữa" ngày càng nhiều.

Trẻ hơn, phạm tội táo bạo hơn

Theo báo cáo tổng kết của Viện KSND TPHCM, trong năm 2008 cơ quan điều tra hai cấp đã khởi tố 11.500 bị can, trong đó có tới 1.118 người dưới 18 tuổi (chiếm tỉ lệ 9,7%) ở các tội, nhưng chiếm tỉ lệ cao ở các tội rất nghiêm trọng như: cướp giật tài sản (17,2%), giết người (19,3%), cướp tài sản (30,2%), hiếp dâm trẻ em (51%)... với tính chất phạm tội ngày càng táo bạo, liều lĩnh.

4 tháng đầu năm 2009, các phương tiện truyền thông liên tục đưa tin các vụ án mà sát thủ mới chỉ ở độ tuổi từ 12 đến 16 tuổi. Nguyên nhân gây án chỉ bắt đầu bởi một vài mâu thuẫn vặt hay chút bất đồng... lãng nhách.

Đơn cử, ngày 28.3, tại trường THCS Công lập Tân Bình (TPHCM), trong lúc giải lao, Lê Công Hoàng (13 tuổi) học sinh lớp 8 có mâu thuẫn và cự cãi với Phạm Quốc Minh (15 tuổi, học lớp 9). Ngay lập tức, Hoàng rút con dao thủ sẵn, đâm vào Minh làm Minh chết ngay tại lớp học. Thấy bạn bị đâm, Nguyễn Đăng Khương và Lê Huy Cường lao vào can ngăn thì cũng bị Hoàng "tặng" mỗi người vài nhát dao.

Ngày 15.4, người mẹ của tội phạm Trương Mạnh Tiền (15 tuổi, học sinh trường THCS Phước Hiệp, huyện Củ Chi) đã không thể tin vào tai mình khi đứa con ngoan hiền, chịu khó của mình ra toà vì đâm chết bạn. Kinh hoàng hơn, ngày 15.2, Nông Ngọc Cương, 15 tuổi, học sinh lớp 9A, THCS Thị Xuân,  thị xã Cao Bằng bị kết án vì  thẳng tay dùng dao đâm trúng tim bố mình vì bị bố bắt gặp và mắng tội xem phim đồi trụy.

Theo nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu tội phạm, tình trạng phạm tội của tội phạm vị thành niên (VTN) gia tăng mạnh vào dịp lễ, tết, các tháng hè - những dịp học sinh nghỉ học, có nhiều thời gian rảnh rỗi. Trẻ VTN từ nông thôn ra thành phố là đối tượng phạm tội nhiều nhất, trẻ VTN sống ở đô thị phạm tội phần lớn xuất thân từ các nhà có điều kiện kinh tế khá giả. Có đến 70% trẻ VTN phạm tội lần đầu.

Đáng chú ý hơn, số tội phạm VTN tỉ lệ thuận với số học sinh bỏ học. Riêng trong năm học 2007-2008 có 147 nghìn em bỏ học. Theo số liệu của Bộ Công an, hiện cả nước có khoảng 20 nghìn trẻ em trong độ tuổi tới trường lang thang bụi đời, tụ tập băng nhóm ngoài xã hội.

Cơ bản do giáo dục

Năm 2008, Viện Tâm lý học công bố công trình nghiên cứu dưới góc độ khoa học tâm lý nhằm mổ xẻ thực trạng trẻ VTN phạm tội. Kết quả, trẻ em phạm pháp có nguồn gốc gia đình làm nghề buôn bán bất hợp pháp chiếm 51,94%, gia đình có người phạm tội hình sự chiếm 40%. Cứ 10 trẻ phạm tội thì có đến 3 trẻ có bố, mẹ hoặc cả hai nghiện hút.

Có trường hợp bố mẹ trực tiếp đẩy con ra đường, xúi giục chúng làm bậy khiến trẻ bỏ nhà đi hoang, trộm cắp. Số liệu thống kê năm 2008 của Viện KSND Tối cao cho thấy 71% trẻ vị thành niên phạm pháp là do không được quan tâm chăm sóc đến nơi đến chốn.  Điều tra 2.200 học sinh tại các trường giáo dưỡng, có đến gần 50% sống trong cảnh bị đối xử hà khắc, thô bạo, độc ác của bố mẹ, 23% bị bố đánh (gấp 6 lần mẹ đánh); 20,3% bị dì ghẻ, bố dượng đánh.

Một nghiên cứu mới đây của Bộ Công an cũng chỉ ra nguyên nhân phạm tội của trẻ vị thành niên xuất phát từ gia đình: 8% trẻ phạm tội có bố mẹ ly hôn, 28% phàn nàn bố mẹ không đáp ứng nhu cầu cơ bản của các em, 49% phàn nàn về cách đối xử của bố mẹ.

Tại buổi toạ đàm "Bạo lực trẻ em trong nhà trường - thực trạng và giải pháp" do Sở Lao động Thương binh và Xã hội TPHCM tổ chức cuối tháng 12.2008, các chuyên gia, giáo viên... thừa nhận rằng học sinh hiểu biết về pháp luật quá ít; gia đình, nhà trường và xã hội chưa tích cực quan tâm đến tâm lý, sinh lý của các em...
 
Hiện nay, hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp trong nhà trường chỉ là 2 tiết/tháng, ấy vậy mà nhiều trường còn dạy qua loa, chiếu lệ, chưa tận dụng thời gian này để cung cấp kiến thức pháp luật, tư vấn tâm lý, rèn kỹ năng ứng xử cho HS. Các trường phổ thông có bộ môn kỹ năng sống chỉ đếm trên đầu ngón tay. Nền tảng gia đình và nhà trường không bền vững khiến các em tự mày mò tìm hiểu thế giới xung quanh và bị ảnh hưởng bởi lối sống lai căng bên ngoài xã hội.

Chưa có thống kê cụ thể song được biết, tỉ lệ trẻ vị thành niên tái phạm sau khi ra các trường giáo dưỡng, trại giam là rất cao. Hầu hết các trường giáo dưỡng, trại giam hiện nay khá chật chội và quá tải, do đó trẻ càng có cơ hội tiếp nhận những "bài học" từ các tội phạm có tiền án, tiền sự khác. Bên cạnh đó, sự xa lánh của xã hội, gia đình... cộng theo khó khăn tìm việc làm sau khi ra trường đã khiến nhiều em quay lại con đường lầm lỗi.

Theo thống kê của trường Giáo dưỡng số 3 (Cục V26 - Bộ Công an), trong 17% số học sinh tái phạm có đến 60-70% là không có công ăn việc làm ổn định hoặc thất nghiệp.